Một lớp học tiếng Anh (Kỳ 9): Đôi càng tôi mẫm bóng

(Kỳ 1Kỳ 2Kỳ 3Kỳ 4Kỳ 5Kỳ 6Kỳ 7, Kỳ 8Kỳ 9Kỳ 10)

1. Khi dạy học ngoài việc quan tâm đến trình độ hiện tại của người học, tôi luôn có xu hướng muốn giới thiệu các mẫu ngôn ngữ đẹp, dù rằng để sử dụng được ngôn ngữ như thế là một quãng đường dài hay ngắn với người học. Với bản thân tôi, mẫu ngôn ngữ đẹp làm cho tôi có cảm giác rõ hơn về sự vươn lên cũng như thấy việc học tập thú vị hơn. Vì thế tôi muốn các bạn trong lớp làm việc với một số đoạn văn bản trích ra từ các tác phẩm văn học nổi tiếng.

Tôi cũng nghĩ có lẽ cần đưa vào một khóa học viết những hoạt động dịch thuật. Người dịch thoát khỏi một công việc của người viết: tự mình đưa ra ý tưởng. Họ thực sự tập trung vào ngôn ngữ: đọc hiểu ý của người khác và tìm cách diễn đạt với vốn ngôn ngữ của mình.

Hai đoạn văn bản mà tôi chọn cho các bạn dịch là các đoạn văn kinh điển mô tả những đặc điểm bên ngoài. Bài tập dịch này là một cái gì đó “khác đi”. Các bạn tôi là những người có ý tưởng và cảm xúc để thể hiện và thường hướng vào thế giới nội tâm của con người. Ở bài tập dịch này, các bạn ấy không biểu đạt bản thân nữa, và phải tập trung sự chú ý vào hình thức bên ngoài của vật và người.

Translate the following text into English.

Passage 1

Bởi tôi ăn uống điều độ và làm việc có chừng mực nên tôi chóng lớn lắm. Chẳng bao lâu tôi đã trở thành một chàng dế thanh niên cường tráng. Đôi càng tôi mẫm bóng. Những cái vuốt ở chân, ở kheo cứ cứng dần và nhọn hoắt. Thỉnh thoảng muốn thử sức lợi hại của những chiệc vuốt, tôi co cẳng lên, đạp phanh phách vào các ngọn cỏ. Những ngọn cỏ gãy rạp, y như có nhát dao vừa lia qua. Đôi cánh tôi, trước kia ngắn hủn hoẳn, bây giờ thành cái áo dài kín xuống tận chấm đuôi. Mỗi khi tôi vũ lên, đã nghe thấy tiếng phành phạch giòn giã. Lúc tôi đi bách bộ thì cả người tôi rung rinh một màu nâu bóng mỡ soi gương được và rất ưa nhìn. Đầu tôi to ra và nổi từng tảng rất bướng. Hai cái răng đen nhánh lúc nào cũng nhai ngoàm ngoạp như hai lưỡi liềm máy làm việc. Sợi râu tôi dài và uốn cong một vẻ rất đỗi hùng dũng. Tôi lấy làm hãnh diện với bà con về cặp râu ấy lắm. Cứ chốc chốc tôi lại trịnh trọng và khoan thai đưa cả hai chân lên vuốt râu.

(Tô Hoài, Dế Mèn Phiêu Lưu Ký)

Translate the following text into Vietnamese.

Passage 2

Scarlett O’Hara was not beautiful, but men seldom realized it when caught by her charm as the Tarleton were. In her face were too sharply blended the delicate feafures of her mother, a Coast aristocrat of French descent, and the heavy ones of her florid Irish father, but it was an arresting face, pointed of chin, square of jaw. Her eyes were pale green without a touch of hazel, starred with bristly black lashes and slightly tilted at the end. Above them, her thick black brow slanted upward, cutting a startling oblique line in her magnolia-white skin, that skin so prized by Southern women and so carefully guarded with bonnets, veils and mitten against Georgia suns.

(Margaret Mitchell, Gone with the Wind)

2. Một số bản dịch của các bạn

Passage 1

Translation 1

Because of moderate diet and work, I get grown up quickly. Soon after I have become a sturdy cricket boy. My pincers are shiny and plump. The claws on my feet and ham had been getting hard and sharp pointed. Sometimes I want to know how good are they, I shrink them and trample on grasses constantly and noisily. The grasses fall down as if they were cut off by a sharp knife. My wings were quite short. Now they are long toward to the end of my tail. When I dance, there are peals of my wings. When I walk, there are shakes of my body that is attractive mirrored and shiny brown. My head gets bigger and links each stubborn part. My two shiny black teeth chew constantly as two mechanical sickles work. My bended long strand of antenna is martial. I am so proud of the antenna. From time to time I solemnly lift my pincers to fondle it.

(By To Hoai, Chronicle of Cricket’s venture)

Translated by Zu.lim

Translation 2

Because of eating and drinking in moderation and working to a just measure, I has grown up rapidly. Soon after, I have become a house- cricket boy with a sound body. My pincers are plump and glistening. The talons on my foot and ham have been harder and harder as well as very sharp pointed. Sometimes I want to test their power, I pull up my foot and tread on grasses, making flip-flop. The top of grasses are laid close to the ground as if a sharp knife cut them off. My wings, not as short as they were, now they are becoming so long that touching to my tail, like a coat covering my body. When I beat my wings to sing a song, peals of my wings can be heard clearly. When I walk, my all body quivers so much making a good-looking shiny brown that can be mirrored. My head is bigger and it looks like including some naughty visual blocks. My two shiny black teeth chew constantly as two automatic mechanical sickles cut rice plants at the same time. My long strands of antenna are bended, making a martial appearance. I am proud of the antenna a lot. Every few minutes, I use my pincers to fondle them leisurely and solemnly.

(Translated by Th.)

Passage 2

Translation 1

Scarlett O’Hara không đẹp, nhưng đàn ông hiếm khi nhận ra điều đó bởi sự quyến rũ của nàng hệt như Tarleton. Nàng thừa hưởng khuôn mặt thanh tú, sắc sảo từ người mẹ dòng dõi quý tộc Pháp vùng ven biển, và những đường nét bí ẩn của người cha hào hoa xứ Ai – len. Nhưng đó là một khuôn mặt cuốn hút với chiếc cằm nhọn và khuôn hàm vuông gọn gàng. Đôi mắt màu xanh xám thuần khiết, hàng mi đen cong vút và hơi nghiêng phía đuôi mắt. Phía trên là hàng lông mày đen dày, đường xiên vô cùng ấn tượng giữa làn da trắng như hoa mộc lan của nàng, làn da được bao phụ nữ  miền Nam ao ước và bảo vệ chu đáo bằng những chiếc mũ, mạng che mặt và găng tay khỏi ánh mặt trời Georgia.

(Margaret Mitchell, Cuốn theo chiều gió)

Translated by Zu.lim

Translation 2

Scarlett O’Hara không đẹp, nhưng đàn ông hiếm khi nhận ra điều đó, khi thấy nàng quyến rũ hệt như Tarleton vậy. Gương mặt nàng là sự trộn lẫn rõ rệt những nét thanh tú của người mẹ, một người phụ nữ dòng dõi quý tộc Pháp vùng biển, và những nét nặng nhọc của người cha hào hoa xứ Ai – len. Nhưng đó là một khuôn mặt lôi cuốn với khuôn hàm vuông và chiếc cằm nhọn. Đôi mắt nàng màu xanh nhạt, không chút ánh nâu, hàng mi đen rậm và hơi vút lên phía đuôi mắt.  Phía trên là đôi lông mày đen, dày, hơi xếch, vẽ một nét ấn tượng trên làn da màu hoa mộc lan của nàng, làn da mà bao phụ nữ miền Nam ao ước và gìn giữ kĩ lưỡng bằng mũ có dây buộc, mạng che mặt và găng tay, để chống ánh nắng mặt trời vùng Georgia.

Translated by Th.

3. Bản dịch đã được xuất bản

As I lived soberly and worked moderately, I grew up rapidly and in no time became a healthy and strong adolescent. My wings shone with a dark lustre. The spikes on my legs were spear-pointed. To try their effectiveness, I would sometimes raise my legs and give powerful kicks at the grass whose blades would then fall down as at the blow of a cutting blade. My wings extended to the tip of my tail. When flapped, they gave out a powerful noise. My head grew bigger and bigger and pugnacious-looking bumps started bulging out on my forehead. My two white mandibles were always moving crosswise, like the blades of some mowing machines. I was particularly proud of my two long and martial-looking antennae which I kept caressing with my forelegs. My whole body was of a glossy brown.

– – – To Hoai – Diary of a cricket (translated from Vietnamese by Dang The Binh)

Xcarlét Âuherơ không đẹp, nhưng điều đó, đàn ông đã say duyên cô như kiểu hai anh em sinh đôi Tarltơn, họa hoằn lắm mới nhận ra. Gương mặt cô pha trộn quá rõ những nét thanh tú của bà mẹ, một phu nhân quý tộc miền Duyên hải, gốc Pháp, với những nét nặng nề của ông bố da dẻ hồng hào người Ailen. Nhưng đó là bộ mặt đầy sức hấp dẫn, nhọn cằm và lại vuông hàm. Cặp mắt xanh nhạt hơi xếch, không một gợn mầu hạt dẻ, rợp bóng rặng mi đen. Bên trên, cặp lông mày đen rậm xuyên một đường chéo bất ngờ trên làn da trắng như hoa mộc lan- thứ nước da mà phụ nữ phương Nam rất chuộng và chăm chút bảo vệ bằng đủ mọi thứ: mũ, găng tay, chống lại ánh nắng chói chang miền Giorgia.

– – – Dịch từ nguyên bản tiếng Anh (NXB  Macmillan Luân Đôn 1947) bởi Dương Tường (văn bản dịch này nằm ở tr. 9, Cuốn theo chiều gió tập 1, in lần thứ 4, NXB Văn Học Hà Nội 2001).

4. Tôi không bàn những vấn đề về dịch thuật ở đây, nhưng có nhiều bản dịch cho cùng một văn bản là một điều thú vị. Nó cho thấy sự phong phú của ngôn ngữ và khiến người ta ý thức hơn về sự lựa chọn khi sử dụng ngôn ngữ. Khi chuẩn bị cho buổi chữa bài, tôi còn may mắn mời được một người bạn (ở một mức độ sử dụng tiếng Anh khác) góp thêm một phiên bản dịch đoạn trích Dế Mèn Phiêu Lưu Ký:

Thanks to a moderate diet and workload, I quickly turned into a sturdy chap with stout, shiny legs and increasingly tough, sharp claws. Blades of grass lay slicked back, as if slashed by a knife, when I kicked them to test my strength. My wings, once short and small, were now long enough to touch my rear and invariably made a crispy sound when they flapped. Meanwhile, my body was coated with a pleasing, shimmering brown whenever I strolled. My head grew, too, and exuded such (muscular) obstinacy while my two jet-black teeth kept gnawing like two mechanical sickles in action. I prided myself on my long, curly feelers, which I solemnly stroked at times.

(Translated by SGK)

Chỉ là suy nghĩ của cá nhân thôi: Văn mô tả viết bằng tiếng Anh thì khi dịch sang tiếng Việt vẫn có thể hay, thậm chí có thể hay hơn văn bản gốc. Nhưng văn mô tả viết bằng tiếng Việt với nhiều từ tượng hình và tượng thanh thì thật là khó dịch. Tiếng Anh có nhiều cái hay, nó là một thứ ngôn ngữ khiến người ta phải nỗ lực tư duy rõ ràng, mạch lạc, gọn gàng, và sâu sắc. Nhưng tôi nghĩ khi một người đã có thể điều khiển được tư duy của mình, người ấy sẽ thấy tiếng Việt có sự cởi mở và một khả năng rộng lớn hơn.

5. Tôi đã bắt đầu thấy sốt ruột lắm rồi về tình trạng sử dụng mạo từ và sự xác định quy chiếu của danh từ của các bạn. Sử dụng mạo từ cho đúng là rất khó.  Tôi không chờ đợi sự hoàn hảo (bản thân tôi khi dùng mạo từ cũng cứ phải nghĩ đi nghĩ lại, kiểm tra tới kiểm tra lui, mà vẫn  có khi dùng sai), nhưng tôi không cảm nhận rõ ràng về sự tiến bộ của người học. Tôi phải bàn bạc với các đồng nghiệp, và quyết định tăng thêm “drilling”. Tôi lấy các trích đoạn văn mô tả được viết bởi nhiều người khác nhau (nhà văn người bản ngữ hay những người bình thường học tiếng Anh như ngoại ngữ), xác định các cụm danh từ, loại bỏ sự thể hiện quy chiếu cụ thể của các cụm danh từ đó và yêu cầu người học dựng lại.

Một số ví dụ:

Passage 1

I sat facing a man across a polished table. He was a heavy man who filled his padded snivel-chair as if moulded into it.

His face was loose and full and revealed no bone structure beneath (1) ____________________ (flesh/ cheek/ chin). His blue eyes had (2) _______________ (steadiness) they had acquired from (3) ____________________ (constant/ use/ instrument/ observation). They had lost (4) ____________________ (power/ friendly/ communication). They had been used too long to look at men and women as (5) ____________________ (part/ machine) dedicated to his advancement to retain what I was speaking.

He wore (6) ____________________ (tailored/ grey/ suit), and a white shirt, washed and starched in some exclusive, suburban laundry. (7) ____________________ (cuff/ shirt), fastened by gold links, extended just the right distance beyond (8) ____________________ (sleeve/ coat). (9) ____________________ (skin/ pale/ hand) was as thin as tissue paper. Across the backs of his hands it had loosened into (10) ____________________ (multitude/ wrinkle) though his palms were young.

For six months I had been meeting men like him.

– – – Source Unknown

Passage 3

Moonlit Nights

When I remember the moonlit nights in Vietnam from twenty years ago, I am filled with (1) ____________________ (wonderful/ memory/ pleasure/ countryside). I used to enjoy sitting in a chair in (2) __________ (garden) on (3) __________ (warm/ evening) and watching how (4) __________ (moon) lit up nature and turned it into (5) __________ (beautiful/ oil painting). On (6) __________ (horizon), (7) __________ (river) turned into (8) __________ (silvery/ finger) in (9) __________ (upper/ canvas). In the middle, (10) __________ (point/ light) would dot (11) __________ (leaf/ tree). In my own garden, at (12) __________ (bottom/ painting), tiny polls of water reflected (13) __________ (face/ moon).

To accompany (14) __________ (visual/ beauty), nature played a romantic song to me in (15) __________ (form/ humming/ insect) and (16) __________ (crackling/ wind) in (17) __________ (bush). The breeze brought to (18) __________ (nostril) the smell of ripening rice from (19) __________ (field) behind (20) __________ (house). Sometimes, my tongue could even taste salt on (21) __________ (lips), salt brought from the sea by the gentle wind.

Often, when the fog slowly rolled in, nature’s canvas turned marvelously pale and dreamy, and the moon turned into a soft glow. Then (22) __________ (wind) would chill me just a little and nudge me back into (23) __________ (warmth/ cozy/ house). Now, in my new country, whenever I see (24) __________ (full/ moon), I am transported back to Vietnam, if only in my dreams.

Adapted from a composition by Hoa Pham

Khi làm bài tập này ở lớp các bạn làm sai nhiều và cảm thấy “khủng hoảng”. Nhưng khi tiếp tục xử lý kiểu bài tập này ở nhà, với các văn bản khác, các bạn dựng lại đúng hầu hết các cụm danh từ.

6. Tôi có một bộ sưu tập các đoạn văn mô tả mà tôi thấy thú vị, và tôi đã sưu tập từ hồi học năm thứ nhất ở đại học. Chứ đến lúc dạy học mới bắt đầu tìm kiếm thì chắc là khó có thể được như vậy. Hồi năm thứ 4, tôi và bạn tôi đã trải qua những tháng trời vật vã để sắp xếp những gì tích lũy được về văn mô tả vào một quyển. Gọi nó là nghiên cứu khoa học sinh viên, nhưng không phải là nghiên cứu khoa học, mà chỉ là sự trình bày những gì mình học và sưu tầm được mà thôi.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s