Sự khác nhau của những chương trình truyền hình thực tế

Bài viết này, dù có sự so sánh và chỉ ra những điều tôi thích hơn, không nhằm nâng cao chương trình này bằng cách hạ thấp chương trình kia mà chỉ để chia sẻ rằng các chương trình truyền hình thực tế là khác nhau. Điều này tưởng hiển nhiên, nhưng có lẽ cần lưu ý vì hiện nay nhiều bài báo phê phán chung chung tất cả các chương trình truyền hình thực tế.  

Những Chương Trình Truyền Hình Thực Tế Khác Nhau

Truyền hình thực tế trên thế giới hiện nay đã phát triển rất phong phú và tôi không xem nhiều đủ để tổng kết một cách toàn diện. Tuy nhiên, tôi biết: Mỗi chương trình một khác, không nên đem tất cả vào một rọ và bảo là tốt hay xấu. Cùng một format, các mùa cũng có thể rất khác nhau. Trong cùng một mùa cũng có những cái hay cái dở.

Tôi gọi một chương trình là truyền hình thực tế khi nó dựa trên một kịch bản nhưng mở ra đón nhận những cái không biết trước nhằm mục đích tạo hứng thú, phản ánh bối cảnh xã hội con người đang sống và xây dựng mối quan tâm về các vấn đề chung. Các cuộc thi tài năng được xây dựng như những chương trình truyền hình thực tế vì thế khác với các cuộc thi tài năng truyền thống chỉ chú trọng vào phần trình diễn  trên sân khấu của thí sinh. Mỗi khán giả có một cách thưởng thức riêng, nhưng một chương trình truyền hình thực tế được thiết kế để khán giả nhận biết các vấn đề xã hội và chấp nhận rằng phần dự thi trên sân khấu của thí sinh chỉ là một phần của chương trình.

Sao Mai Điểm Hẹn gần giống với một chương trình truyền hình thực tế. Tôi hiểu đây là một chương trình định hướng thẩm mỹ theo những quan niệm chính thống của nhà nước và những người làm chuyên môn được đào tạo bài bản. Sao Mai Điểm Hẹn chỉ có thể hay khi có các thí sinh hay. Nó không hay dựa vào format/ kịch bản. Nó không thể hấp dẫn khán giả bằng những màn chê cười thí sinh dở (như ở Vietnam’s Got Talent và Vietnam Idol), danh tiếng sẵn có của các thí sinh (như Bước Nhảy Hoàn Vũ và Cặp Đôi Hoàn Hảo), hoặc những hoạt động của giám khảo- những nhân vật đã lẫy lừng (như ở Giọng Hát Việt). Cần một cuộc thi như Sao Mai Điểm Hẹn, và tôi trân trọng sự kiên trì của những người làm chương trình.

Bước Nhảy Hoàn Vũ và Cặp Đôi Hoàn Hảo làm về quá trình trau dồi bản thân, học tập thêm kĩ năng mới của những người đã trong nghề biểu diễn. Các chương trình này đặt kinh nghiệm và sự đã xác lập bên cạnh những bỡ ngỡ và sự tìm kiếm cái mới. The Voice/ Giọng Hát Việt 2012 phản ánh tư duy chiến lược và quyền lực của những người lăng xê ca sỹ trên thị trường.  Vietnam Idol và Vietnam’s Got Talent khai thác đám đông quần chúng. Trừ giai đoạn đầu, kết quả của những cuộc thi này phụ thuộc vào bình chọn của khán giả. Vietnam Idol và Vietnam’s Got Talent đưa cả những người bình thường không có tài năng đặc biệt lên sóng truyền hình.

Mối hiểm nguy của việc đưa nhiều cuộc thi lên sóng truyền hình là ở chỗ nó có thể làm người xem bị ăn sâu cách cảm nhận cuộc sống theo kiểu đánh giá rồi phân cấp. Với tôi, một con người được sinh ra hay một tác phẩm được tạo ra là để được yêu mến. Các cuộc thi lại dễ lái người ta nghĩ rằng mọi thứ ở trên đời cần phải được xếp hạng. Tuy nhiên, những điều tốt đẹp của con người cũng có thể làm cho những cuộc thi nói lên rằng người ta đều tài năng và chuyện thắng thua không thực sự quan trọng. Tôi thích Giọng Hát Việt 2012 ở chỗ format của nó đẩy mạnh sự khốc liệt của cạnh tranh nhưng ấn tượng để lại không phải là sự sát phạt. Nó đem đến những người hát thú vị, loại ai cũng thấy tiếc, và những người bị loại vẫn nhờ chương trình mà nổi lên. Điều này có được là do tài năng, tâm huyết của các thí sinh cũng như những người làm chương trình chứ không phải là do format sẵn của nước ngoài. Cuộc chiến tàn ác hóa ra lại là ở bên ngoài sân khấu: báo chí yếu kém, có những kẻ muốn hại chương trình, nhiều khán giả định kiến hẹp hòi.

Truyền hình thực tế ngoài việc phản ánh những cuộc đua tranh và sự lựa chọn, thể hiện thành những cuộc thi tài năng hay kiếm tìm đối tác, còn có thể được xây dựng dựa trên các mâu thuẫn và bổn phận xã hội, thể hiện thành những vụ tranh chấp. Tôi nhớ có lần mình ở quán ăn xem phải một chương trình truyền hình thực tế của Mỹ. Chương trình này dành cho những người có bầu và gặp vấn đề khi xác định cha của đứa trẻ. Những người có liên quan dẫn nhau đến chương trình và bắt đầu cãi nhau. Chương trình giúp xác định ai là cha đứa trẻ, và sau đó người ta lại tiếp tục cãi nhau. Thật ghê người! Không phải vì nó là một chương trình truyền hình thực tế, mà vì nó kể chuyện đời theo hướng không nhân văn. Cần có những chương trình làm về mối quan hệ của đàn ông với phụ nữ và con cái, nhưng chúng nên được dựng để đề cao tình thương yêu, sự tôn trọng lẫn nhau. Đằng này chương trình ấy lại nhấn mạnh “những cái gông”. Người đàn ông phụ trách khu nhà trọ tôi đang ở cũng có một câu chuyện như thế. Anh kể rằng năm 26 tuổi anh đã nhảy ở trong một quán bar đến gẫy cả xương vì nhận tin bạn gái có bầu. Theo anh, người đó tưởng anh giàu có nên đã tạo ra một cái gông, bắt anh chu cấp tiền bạc, mà anh lại không có. Đứa con về sau này luôn bị người mẹ lôi ra để dọa nạt người cha.

Truyền hình thực tế không phải là một cái gì để chê trách hay ngợi ca. Cần phải nhìn nhận những trường hợp cụ thể. Tôi luôn đọc được những cái hay, nhưng tôi không đủ dễ dãi để hài lòng với tất cả các chương trình. Giọng Hát Việt 2012 với tôi là một ngoại lệ xuất sắc. Còn với Vietnam Idol 2010 và năm nay tôi cũng chỉ có thể đánh giá cao một số công đoạn chứ không ngưỡng mộ một cách tổng thể. Và tôi không có sự ngưỡng mộ nào dành cho những người tổ chức Vietnam’s Got Talent mùa vừa rồi. Đó chỉ là những cảm nhận cá nhân mà tôi muốn chia sẻ chứ không phải là những điều tôi muốn thuyết phục mọi người cảm và nghĩ theo mình. Điều duy nhất mà tôi đang muốn thuyết phục: các chương trình truyền hình thực tế là khác nhau.

Khi xem Vietnam’s Got Talent, tôi đã từng tức giận và viết ra một entry, có thể xem ở đây. Tôi còn có thể phân tích thêm nhiều điều không hay khác nữa ở chương trình này mùa vừa rồi, nhưng tôi sẽ không làm như vậy.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s