Toàn cầu hóa

Những người dân bỏ phiếu cho Anh ra khỏi Liên Minh Châu Âu và cho Trump thành ứng viên tổng thống ở Mỹ hầu hết đều muốn chặn nhập cư và hi vọng là sẽ có được việc làm.

Làn sóng nhập cư  vào các nước Âu, Mỹ, Canada hiện nay gắn liền với tình trạng bất ổn, chiến sự ở các nước Hồi giáo vùng Trung Đông. Có thể kể ra một vài điểm nóng: Nhà Nước Hồi Giáo thành lập trên lãnh thổ Syria và một phần Iraq (ISIS) gây ra chiến tranh và khủng bố trong thời gian vừa rồi là sản phẩm trực tiếp từ chiến tranh Iraq do Mỹ phát động (điều này không còn là vấn đề bàn cãi). Mỹ can thiệp vào Iraq và sau đó là Lybia lật đổ chính quyền độc tài của Saddam Hussein và Muammar Gaddafi đã dẫn đến tình trạng loạn lạc ở hai nước này. Hai nước này đều đang tan rã. Loạn lạc ở Afghanistan kéo dài triền miên; chiến tranh giữa những người cộng sản thân Liên Xô và thế lực của Mỹ ở đây cũng khiến hàng triệu dân phải chết, chính quyền Najibullah thống nhất đất nước chỉ được trong vài ba năm (1989-1992), đến cuối năm 1994 Taliban nổi lên, bị đánh bại, rồi lại nổi lên, rồi lại bị đánh bại. Tham chiến của Mỹ ở Afghanistan chỉ mới chính thức kết thúc vào 28/12/2014 . Có thể dễ thấy các chính quyền độc tài không tốt đẹp gì ở nhiều khía cạnh, nhưng mỗi nước có một hoàn cảnh khác nhau, cũng như có nhiều biện pháp đấu tranh chống độc tài khác nhau. Áp đặt các tiêu chuẩn của nền dân chủ kiểu tư bản phương Tây một cách bạo lực chắc chắn gây ra những vấn đề  lớn. Obama phát biểu rằng điều ông ân hận nhất là đã gây chiến ở Lybia, không ngờ lại để lại tình trạng loạn lạc như thế. Có lương tâm thì ân hận, nhưng tình trạng để lại như thế là hoàn toàn có thể dự báo trước.

Các nền văn minh ở các khu vực địa lý khác nhau phát triển không đồng đều, có thời gian khác nhau. Tôi đọc thơ của Rumi ở Ba Tư vào thế kỉ thứ 13 đã kinh ngạc vì sự rộng rãi thoáng đãng của tư tưởng, là vì tôi quen dùng khung khổ của văn minh phương Tây:  Vào thời kì đó châu Âu còn nằm trong đêm dài trung cổ. Phát triển hay không phát triển có rất nhiều khung khổ khác nhau về không gian và thời gian. Khi các nước phương Tây trở thành tư bản phát triển đã thực hiện các cuộc xâm chiếm đất đai trên phạm vi rộng lớn toàn cầu. Họ đã tiến hành một quá trình toàn cầu hóa, vừa vơ vét của cải vừa áp đặt nền văn minh của mình. Khi quy tất cả thành một mối, sự phát triển được giả định là xảy ra trong cùng một khung không gian và thời gian, có cùng tiêu chí, có nước phát triển và kém phát triển. Hầu hết các nước “kém phát triển” thuộc nền văn minh khác nên quá trình chuyển đổi phức tạp. Phức tạp không hẳn chỉ do dân chúng không thông minh nên hội nhập chậm mà là do bạo lực xảy ra, mà bạo lực thì tiếp nối bạo lực nên chặn lại là rất khó, hậu quả để lại lâu dài. Nếu các nước phát triển tự cho mình là lãnh đạo thế giới từ chối dân tị nạn nhập cư thì họ sẽ nêu lên thông điệp rõ ràng nhất là họ sẽ tiếp tục tàn ác, chỉ muốn làm thế nào để cho mình giàu có sung sướng, không quan tâm tới số phận con người. Như thế thì văn minh phương Tây cũng sẽ sụp đổ, không phát triển và tiến bộ gì cả. Một số học giả cho rằng những mâu thuẫn diễn ra hiện giờ là mâu thuẫn giữa các nền văn minh (điển hình là Huntington với tác phẩm The Clash of Civilizations); tuy nhiên, không có xung đột giữa phương Tây và đạo Hồi nói chung mà chỉ có sự mâu thuẫn giữa một số bên đã gây bạo lực cho nhau. Sự khác biệt không nhất thiết tạo ra mâu thuẫn, bạo lực là nguyên nhân của bạo lực.

Dân nhập cư từ các nước Hồi giáo gây ra một số gánh nặng, nhưng không phải là vấn đề gốc. Dân của các nước phát triển đi tới các nước khác xâm chiếm đất đai, tài sản (như thuê đất vài chục năm trời ở Việt Nam với giá rẻ), tận dụng các nguồn nhân công rẻ, tự trả cho mình lương cao, cũng như được người dân các nước kém phát triển hơn trọng vọng hơn, là đã thu bao nhiêu của cải, nhưng lại là tích lũy tư bản, mà tư bản không có nghĩa vụ phải trả tiền lo cho dân nhập cư vào nước mình hay là dân nghèo. Việc làm bị chuyển ra nước ngoài cũng là do tư bản thấy có lợi hơn, không phải là ra khỏi Liên Minh Châu Âu hay đưa Trump lên tổng thống là có được việc làm. Bản thân Trump như một trùm tư bản cũng tận dụng nhân lực giá rẻ của Trung Quốc. Sở hữu tư nhân và tự do tư tưởng là cần thiết, song những điều này không nhất thiết đồng nghĩa với chủ nghĩa tư bản vị lợi nhuận quá đà. Tư bản đặt lợi nhuận lên trên hết đã và đang gây ra những vấn đề rất lớn, giết chết rất nhiều người và tàn phá môi trường.

Quan tâm tới lịch sử của quá trình thuộc địa hóa và toàn cầu hóa không phải để kết luận rằng nguồn gốc của cải của xã hội là do xâm chiếm, bóc lột mà ra. Hoàn toàn không phải như thế. Đành rằng việc sáng tạo ra của cải vật chất đi kèm với vấn đề sở hữu, nhưng của cải vật chất được tạo ra không phải từ sự chiếm hữu hay bóc lột mà từ phẩm giá, sức lao động của con người trong những điều kiện thuận lợi nhất định. Tích lũy tư bản để giàu có hơn người lại là một vấn đề khác. Chuyện giàu nghèo ở các nước không đơn thuần là dựa trên “năng lực.” Hay nói cách khác, năng lực cũng được cấu thành từ tương quan về vị thế trong quá trình chiếm hữu của cải.

Quan tâm tới lịch sử của quá trình thuộc địa hóa và toàn cầu hóa không phải là quan tâm tới quá khứ hay để đổ tội cho đế quốc mà là để tự mình đối phó với những vấn đề hiện tại. Điên cuồng lên vì mình chưa giàu có, dẫn đến việc không muốn làm ăn tử tế, chỉ muốn vơ vét của cải hoặc phát triển nhanh và ẩu đang là vấn đề nổi cộm ở Việt Nam. Ngay cả khi muốn làm ăn tử tế mà không có chiến lược tốt với các luật chơi của toàn cầu hóa thì cũng sẽ bị sa bẫy. Việc nhiều người dân nước Anh, nước Mỹ không hiểu về quá trình thuộc địa hóa và toàn cầu hóa, không có góc nhìn sinh thái và lịch sử với những gì diễn ra, chỉ nghĩ đơn giản là dựng lên hàng rào thì sẽ giải quyết vấn đề, sẽ chỉ tạo thêm ra vấn đề.

Toàn cầu hóa cũng mở ra nhiều cơ hội, trong đó có cả cơ hội chống lại chủ nghĩa thực dân và chủ nghĩa đế quốc. Những cơ hội đó chủ yếu đến từ việc con người có thể tiếp cận nhiều luồng tư tưởng hơn.

Tôi vẫn tin phần lớn hơn của dân Mỹ sẽ không bầu cho Trump, nhưng đó không phải là sự tin chắc. Sau kết quả 51.9% dân Anh bỏ phiếu rời Liên Minh Châu Âu với những lập luận đầy thù ghét, ích kỷ  và thiếu hiểu biết (họ để lại trên các trang đưa tin về kết quả này), Bernie Sanders đã phải lên tiếng ủng hộ Hillary Clinton, tuyên bố làm mọi điều có thể để chống lại Trump. Kết hợp giữa Clinton và Sanders là khó tưởng tượng, vì tư tưởng hai người quá khác nhau, nhưng tôi mong chờ sự kết hợp này.

2 thoughts on “Toàn cầu hóa

  1. Em viết hay lắm, lần đầu tiên anh đọc một entry của em về chính trị quốc tế. Anh nghĩ đoạn này “Hầu hết các nước “kém phát triển” thuộc nền văn minh khác nên quá trình chuyển đổi phức tạp” thì nếu sửa lại như đoạn phía dưới, sẽ rõ nghĩa hơn và dễ thấy hơn mức độ xung đột giữa các nước phát triển và các nước kém phát triển ==>
    “Hầu hết các nước “kém phát triển” thuộc nền văn hóa khác và ở một trình độ văn minh khác nên quá trình chuyển đổi phức tạp.”

    Giữa các nước phát triển và các nước kém phát triển thì cùng với thời gian, chắc vẫn có thể giả định rằng trình độ văn minh sẽ có sự tương đồng, nhưng văn hóa thì có lẽ là không, nên xung đột về văn hóa là xung đột dữ dội nhất.

  2. Em không thực hiện quá trình toàn cầu hóa khi tư duy, nên với em có các nền văn minh khác nhau, chứ không phải chỉ là văn hóa khác nhau. Còn khi mình đã quy văn minh về một mối thì là mình đã thực hiện toàn cầu hóa về khía cạnh văn minh rồi.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s